Serhat Kılıç kaybı, Kâğıthane’deki evde hareketsiz bulunuşun ardından Adli Tıp Kurumu (ATK) önünde büyüyen iddia dalgasını da görünür kıldı. 51 yaşındaki oyuncuya günlerdir ulaşamayan kız arkadaşı Özlem Esmergül ihbar etti, ekipler inceleme yaptı, otopsi tamamlandı. Yakın dostu Şoray Uzun ailenin Ankara’dan geleceğini söyleyerek varsayımların hatıraya zarar verdiğini vurguladı. On yılı birlikte geçen sahne arkadaşlığı veda cümlelerinde gülmek, ağlamak ve dertleşmek olarak anlatıldı. Yazıda adli sürecin takvimi, bilgi kirliliğinin vicdani maliyeti, dostluk belleği ve kamuoyu etiği işlenecektir. Okur böylece hem ailenin hakkını hem sahnenin yasını hem de spekülasyonun zararını birlikte görecektir.
Adli süreç ve yükselen bilgi kirliliği
Bu noktadan sonra bakış, resmi işlemin neden spekülasyondan yavaş göründüğünü ve bu makasın neden vicdanı yorduğunu daha yakından kurcalamaya yöneliyor. Evde bulunan hareketsiz beden üzerine ekipler inceleme yapmış, cenaze ATK morguna alınmış, otopsi bitmişti. Biten işlem, ailenin Ankara’dan sabah gelip teslim alacağı bir takvime bağlandı. Takvim işlerken ekranlar ve hesaplar aynı boşluğu tahminle doldurdu. Doldurulan boşluk, henüz açıklanmamış nedeni gerçek gibi yazdı. Yazılan her gerçek olmayan cümle, hem dosyayı hem aileyi aynı anda zedeler. Zedelenen dosya sonra düzeltilse bile ilk yara hafızada kalır.
Kamuoyunda Serhat Kılıç haberi yayıldıkça bilgi kirliliği de aynı hızla çoğaldı. Çoğalan kirlilik, rol arkadaşının ATK önündeki duruşunu sertleştirdi. Sertleşen duruş, paylaşmanın aileye ve hatıraya saygısızlık olduğunu söyledi. Söylenen şey hukuk dili değil vicdan dilidir. Vicdan dili, otopsi tutanağı çıkmadan teşhis koyan kalemi durdurmak ister. Durmayan kalem, merhameti tıklanma ile takas eder. Takas edilen merhamet geri gelmez.
Bekleyişte hayatını kaybeden sanatçı için yapılacak tek somut iş, ailenin yolunu ve resmi sonucun süresini saygıyla beklemektir. Beklemek az içerik üretir, spekülasyon çok içerik üretir. Çok üretilen içerik, 51 yaşındaki bir hayatın son sayfasını izleyici yorumuna çevirir. Çevrilen sayfa artık özel değil kamusaldır. Kamusal olan ölüm, yine de özel yas hakkını düşürmez. Düşmeyen hak, tahmin cümlesinin önüne geçer. Geçmeyen cümle hoyratlıktır.
Aile hatıra ve varsayımın etik sınırı
Varsayımı gerçek gibi sunmak, Serhat Kılıç ailesi henüz yoldayken yapılan en ucuz yorumdur. Ucuz yorum, etik değerle bağdaşmaz çünkü delilsiz hüküm kişilik hakkını ezer. Ezenen hak, ölenle birlikte yaşayanları da hedef alır. Hedef alınan yakın, bir yandan defin işi bir yandan inkâr işi yürütmek zorunda kalır. Zorunda kalınan ikili yük, yası zehirler. Zehirlenen yas, yıllarca kapanmayan bir cümle bırakır. Bırakılan cümle, sonradan özürle silinmez.
ATK kapısında 51 yaşındaki oyuncu için veda etmeye gelen dost, evine yetişememenin üzüntüsünü açıkça dile getirdi. Dile getirilen üzüntü, sahne dışındaki çaresizliğin kısa özetidir. Özet, bu saatte yapılacak bir şey kalmadığını kabul eder. Kabul, meraktan değil saygıdan doğar. Saygı, mikrofonu tahmin için değil veda için açar. Açılan mikrofon varsayımı büyütürse veda kirlenir. Kirlenen veda, izleyiciye de zarar verir.
Kız arkadaşının ihbarı merhum oyuncu için hayatî bir adımdı çünkü günlerdir haber alınamayan bir sessizlik ancak dışarıdan kırılır. Kırılan sessizlik, ekipleri eve çağırdı. Çağrılan ekip inceleme yaptı, ardından resmi zincir işledi. İşleyen zincir, yorumcunun işi değildir. İş olmayan yorum, zinciri hızlandırmaz yalnızca bulandırır. Bulanan hava, ailenin Ankara’dan gelişini daha ağır hale getirir. Ağır hale gelen yol, kamunun sabırsızlığıdır.
Sahnelerin usta ismi etrafında dolaşan her tahmin, bir başkasının acısını içerik yapar. İçerik olan acı, tıklanır ama onarılmaz. Onarılmayan hasar, sonraki ölüm haberlerinde aynı kalıbı tekrarlatır. Tekrarlayan kalıp, toplumun yas adabını düşürür. Düşen adap, sanatçıyı da komşuyu da aynı hoyratlığa açar. Açılan kapı bir kez yerleşirse kapatmak zorlaşır. Zorlaşan kapı, etik eğitimin neden geç kaldığını gösterir.
Hatıraya saygı kaybedilen rol arkadaşı konuşulurken en somut ölçü, bilinmeyeni doldurmamaktır. Doldurulmayan boşluk, resmi açıklamaya yer bırakır. Yer bırakılan açıklama, aileyi savunmaya değil uğurlamaya yöneltir. Yönelen uğurlama, on yıllık dostluğun hakkını da korur. Korunan hak, şarkı söyleyen, kavga edip barışan iki insanın özel belleğidir. Bellek kamuya açılsa bile teşhis kamuya açılmaz. Açılmayan teşhis, medeniyetin eşiğidir.
Sahne dostluğu ile kamuoyunun yas hali
Uzun veda metninde evinde bulunan sanatçı ile geçirilen 10 yıl, gülmek, ağlamak, sabahlamak ve susmak olarak anlatıldı. Anlatılan şey biyografi değil ortak emektir. Ortak emek, karşılıklı sahnede bazen repliği unutturacak kadar seyredilen bir yeteneği hatırlar. Hatırlanan yetenek, şarkıyı daha güzel söyleyen tarafta durur. Duran hatıra, spekülasyondan daha kalıcıdır. Kalıcı hatıra, izleyiciye de bir ölçü bırakır. Ölçü, merhametin meraktan büyük olmasıdır.
Kamuoyunda Serhat Kılıç için tutulan yas, sevenlerle meraklıları aynı anda sahneye çıkarır. Aynı anda çıkan iki kalabalık, dil bakımından ayrılmalıdır. Ayrılmayan dil, başsağlığını soruşturmaya çevirir. Çevrilen soruşturma, dostun ATK önündeki cümlesini de boşa düşürür. Boşa düşen cümle, aileyi yalnızlaştırır. Yalnızlaşan aile, kamudan değil sükûnetten medet umar. Umulan sükûnet, en ucuz iyiliktir.
Ekran belleğinde Serhat Kılıç rollerinin bıraktığı iz, ölüm haberini kişiselleştirir. Kişiselleşen haber, izleyiciyi yakın sanır. Sanılan yakınlık, özel hayata girme yetkisi vermez. Vermeyen yetki, yine de ihlal edilir çünkü tanıdık yüz yanıltır. Yanıltan yüz, komşu değil kamusal figürdür. Figürün ölümü haberdir, bedeninin ayrıntısı haber değildir. Haber olmayan ayrıntı, saygısızlıktır.
Veda edilen oyuncu için söylenen huzur cümlesi, tahmin cümlesinden daha zor kurulur çünkü kısa ve çıplaktır. Çıplak cümle, spekülasyonu taşımaz. Taşımayan cümle, yılların kavgasını ve barışını da içine sığdırır. Sığdırılan hayat, tek bir geceye indirgenemez. İndirgenen hayat, sanatçıyı dosya konusu yapar. Dosya konusu olan insan, sahnedeki emeğini kaybeder. Kaybedilmemesi gereken emek, yası temiz tutmakla korunur.
Medya sorumluluğu ve alınacak toplumsal tedbir
Haber ekonomisinde Serhat Kılıç gibi tanınan bir ismin kaybı, tıklanma primini hızla yükseltir. Yükselen prim, doğrulanmamış iddiayı manşet değerine çıkarır. Çıkan değer, ailenin henüz görmediği bir cümleyi millete gösterir. Gösterilen cümle yanlışsa düzeltme küçüktür, zarar büyüktür. Büyük zarar, sektörün görünmeyen maliyetidir. Maliyet, güvenilir yayını da aynı çuvala sokar. Sokan çuval, bütün meslek itibarını aşındırır.
Toplumsal refleks kaybedilen oyuncu haberinde önce nedeni sorar, sonra aileyi hatırlar. Tersine çevrilmesi gereken sıra budur. Bu sıra çevrilmezse ATK laboratuvarı sokak mahkemesine yenilir. Yenilen laboratuvar, bilimi değil tahmini konuşturur. Konuşan tahmin, genç izleyiciye de yanlış bir yas dersi verir. Verilen ders, her ölümün hemen bir sır barındırdığıdır. Barındırmayan ölümler de vardır ve sessizlik bazen tek doğru cümledir.
Alınacak önlemlerin başında resmi sonuç açıklanana kadar ayrıntı yasağı değil, editoryal soğukkanlılık gelir. Soğukkanlılık, sansür değil ölçü demektir. Ölçü, ihbarı, otopsiyi ve aile yolunu yazmayı yasaklamaz. Yasaklamadığı şey, neden uydurmayı durdurur. Durdurulan uydurma, hem dosyayı hem hatırayı korur. Korunan hatıra, 10 yıllık sahne emeğini spekülasyona yem etmez. Etmeyen yayın, uzun vadede daha çok güven kazanır.
İzleyici tarafında da tedbir vardır ve tedbir paylaşmadan önce kaynağı yoklamaktır. Yoklanmayan kaynak, dost tepkisini de aile sessizliğini de ezer. Ezen paylaşım, iyi niyet iddiasıyla yapılsa bile zarar üretir. Üretilen zarar, Özlem Esmergül’ün ihbar yükünü de ailenin Ankara yolunu da ağırlaştırır. Ağırlaşan yük, kamunun merhametini meraka çevirir. Çevrilen merak, bir sonraki sanatçı vefatında aynı kalıbı hazır bekler. Hazır kalıp, toplumun yas olgunluğunu düşürür.
Hukuk diliyle bakıldığında varsayımı gerçek gibi yazmak, yalnızca ahlaki değil bazen hukuki risk de taşır. Taşınan risk, kişilik hakkına saldırı kapısını aralar. Aralanan kapı, yasta olan aileyi ikinci bir mücadeleye zorlar. Zorlanan aile, cenazeyi almak yerine açıklama yapmak durumunda kalır. Durumda kalan insan, veda hakkını kaybeder. Kaybedilmemesi gereken hak, kamuoyunun ilk sorumluluğudur. Sorumluluk, mikrofonu kapatmak değil cümleyi tartmaktır.
Son tahlilde Kâğıthane’den ATK’ye uzanan hat, bir oyuncunun hayatının son resmi halkasıdır ve halka spekülasyonla genişletilmemelidir. Genişletilmeyen halka, otopsi bitmişken aileyi sabah yoluna bırakır. Bırakılan yol, Uzun’un evine yetişememe üzüntüsüyle aynı yerde durur. Duran yer, yapılacak bir şeyin kalmadığı saattir. Kalmayan şey müdahale, kalan şey vedadır. Veda tahminle kirletilirse hatıra da kirlenir. Kirlenmeyen hatıra, şarkıyı, repliği ve 10 yıllık emeği temiz tutar. Temiz tutulan emek, okuru acele hükümden çevirir ve tabloyu saygıyla görmesini sağlar.
